Selçuk Hanedanın Müslüman Oluşu: Oğuz Yabguları, Dukak ve Selçuk

0
33

Oğuz Yabgu Devleti’nin batısında Hazar Gölü, güneyinde Aral Gölü’nün güney kısımları, doğusunda Seyhun Nehri’nin doğu yakası, bulunurdu. Oğuz Yabgularından önce Oğuz tarihine bir bakalım. Oğuz adı üzerine belirli nazariyeler üretilmiştir. Oğuz kelimesi için tarihçiler belirli görüşler ortaya atmış, sonuç olarak kabile manasına gelen ok isminin çoğul eki almasıyla (ok+z) boylar birliği manasına gelen Oğuz ismi ortaya çıkmıştır. Türkistan’da bir boy etrafına bir sürü boyu toplayarak ortaya boylar birliği çıkarırdı. Oğuz boy birliğinin kaynaklarda ortaya çıkması ise 630’da Göktürk Devleti’nin merkezi otoritesinin çöktüğü zamana dayanır. 627 yılından itibaren Töles boy grubu ismi önem kaybetmeye başlamıştır. Töles boy grubunun önemini kaybetmesiyle Türgişlerin ön plana çıktığını fark ediyoruz. Türgişler Oğuzların öncülleri oldular. 8. Yüzyıldan sonra Oğuz boy örgütlenmeleri ortaya çıktı. Oğuz boyları belirli bölgelerde iktidar haline geldiler. Oğuzlar Karadeniz havzasının kuzeyindeki bölgelere ve İran üzerinden Anadolu civarına göç ettiler. Buralarda Selçuklu ve Osmanlı hanedanları tarihi roller oynadılar.Oğuz Yabgu Devleti’ne geri dönersek, Oğuz Yabgu Devleti’nin hükümdarları ve siyasi tarihleriyle alakalı elimizde pek bir malumat yoktur.  Tek malumat alabildiğimiz kaynak Oğuzların destani tarihlerinin anlatıldığı Camiu-t Tevarih’tir. Diğer kaynaklarda bu kaynakta bulunan yabgularının hiçbirinin ismi geçmemektedir. Bu yazımızda Selçukluların tarih sahnesine çıkışları ve ilk başarılarını anlatan Melikname’ye başvuracağız.

Yabgu Devleti’nin subaşısı Dukak devlette şan ve itibar sahibi olan bir kumandandı. Yabgu Devleti’nin hükümdarı aralarındaki ihtilaftan dolayı bir boy beyinin üzerine yürümeye karar verir. Dukak iç harp endişesiyle, yabgunun karşısına çıkar ona durmasını nasihat eder fakat yabgu dinlemez. Bunun üzerine Dukak Yabgu’ya ağır sözler ifade etmeye başlar ve yabgunun üzerine yürür. Yabgukılıcını çeker ve Dukak’ı yüzünden yaralar, Dukak karşılık vermek üzere yabgunun başına kılıcını geçirir. Yabgu öfkeden köpürür halde, Dukak’ın yakalanması emrini verir fakat kimse kılını dahi kıpırdatmaz. Oğuz Yabgu Devleti’nde töre üzerine yargılama yapılır, törenin gücü yabgunun gücünden daha üstündür. Devletin büyükleri Dukak’ı yaptıkları tahkikat sonucu haklı bulunur ve yabguya sulh yoluyla hareket etmesi söylenir. Yabgu bu fikre uyar ve büyük bir şölen düzenlenir. Yabgu Dukak’ı yüzünden, Dukak yabguyu başından öper, bu hadise sonucunda Dukak’ın itibarı artar. Dukak öldükten bir süre sonra yerine oğlu Selçuk atanır fakat bu durum oğlu olduğu için değil babası gibi güçlü ve mert bir genç olduğu içindir.Selçuk geldiği gibi askeri düzenlemeler yapar. Bir gün yabgunun otağına gider ve hatunun da üzerine çıkarak yabgunun yanındaki koltuğa oturur. Bu hatunun zoruna gitmiştir, derhal yabguya Selçuk’un onun hükümdarlığını istediği hakkında fikirler vermiştir. Hatun bu konuda pek haksız da değildir. Selçuk yaptığı düzenlemeleri yabgunun hükümdarlığından çok, kendi hükümdarlığı için istemektedir. Yabgunun böyle bir fikre sahip olduğunu öğrenen Selçuk derhal 100 kadar adamıyla, erzak ve hayvanlarıyla ülkeden kaçmıştır. Selçuk Müslümanların çoğunlukta olduğu Cend kentine geldi. Burası yabgunun iradesi altındaydı bundan dolayı tarihi olarak belirli ihtilaflar ortaya çıkmıştır tarihçiler arasında. Selçuk bu kente geldiği zaman –kendisine saygı ve itibar duyulduğunu bu hadiseden anlıyoruz- validen Müslüman olabilmeleri için yüksek ilim sahibi din adamlarından olan öğretici bir fakih istedi. Vali bunu kabul etti ve Selçuklu hanedanının reisi Müslüman oldu. Selçuk tarafından Müslümanlığın kabulü daha çok siyasi amaçlar doğrultusunda gerçekleşti. Müslüman oluşu ona ileride ki hadiseler boyunca bir sürü asker ve zenginlik kazandıracaktı. Selçuklu hanedanının reisinin bu ileri görüşlü hareketi sayesinde Oğuz Türkleri tarih sahnesinde büyük rollere girişecek, devletler kurup, devletler yıkacaktı.

Kaynakça

Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi – Mehmet Altay Köymen
Kök Tengri’nin Çocukları – Ahmet Taşağıl
Türk İslam Sentezi – İbrahim Kafesoğlu
Türk Milli Kültürü – İbrahim Kafesoğlu
Oğuzlar – İslam Ansiklopedisi Maddesi